Söke Hakkında Bilgiler

SÖKE TARİHİ

M.Ö. 5000 yıllarından bu yana yerleşim yeri olan SÖKE’de egemenlik kuran ilk merkezi güç HİTİT uygarlığıdır . İYONLARburayı alınca yeni bir döneme geçmiş ve önemli bir yerleşim yeri olmuştur. *MİLET * DİDİM PRİENE *HERAKLEİA *MAGNESİA*bu günde hala ayakta duran ve hayranlıkla seyredilen İYON kentleri olmuşlardır.M.Ö. 800 ‘lerde İYON egemenliği yıkılmış , FRİGYAEgemenliği kurulmuştur . M.Ö. 670 ‘de LİDYA lıların egemenliğine giren bölge , özellikle ticaret nedeni ile çok zengin olmuşlardır .MİLET’ten başlayarak ( Bu günkü BALAT Köyü ) ASYA içlerine doğru uzanan tarihin meşhur Kral yolu LİDYA lılar tarafından yapılmıştır .Anadolunun diğer bölgeleri ile birlikte bu yöre3de M.Ö. 547Yılında PERSLER’in egemenliğine girmiştir.M.Ö. 494 yılında MİLET ve DİDİM deki APOLLON mabedi PERSLER ce yıkılmıştır. M.Ö. 333 yılında bölgeye BÜYÜK İSKENDER komutasındaki MEKEDONlar ele geçirmişlerdir .MEKEDONYA egemenliği de uzun ömürlü olmamış BÜYÜK İSKENDER’in ölümü ile kurduğu iparatorluk parçalanmış ,Yerine küçük krallıklar oluşmuştur.SÖKE ve çevresi M.Ö. 64 de ROMA İMPARATOR luğu sınırları içerisine girmiş ve M.S .395 yılında ROMA İMPARATORLUĞUnun ikiye ayrılması ile bölgede BİZANS egemenliği başlamıştır .BİZANS lıların buradaki kesin egemenliği M.S. 1071tarihine kadar sürmüştür .Bu tarihte BİZANS egemenliği zaman zaman yerini SELÇUKLU’lara bırakmıştır. SÖKE’nin o tarihler de adı ;AKÇAŞEHİRdi.MOĞOLLAR’ın İLHANLILAR kolu SELÇUKLULARdevrinde anadoluyu baştan başa ele geçirmiş ve Anadolu SELÇUKLU DEVLETİ yerine çeşitli yeni beylikler kurmuşlardır. 1300 lerde MOĞOL çok artmıştı .Bu baskı sonucu SELÇUKLU komutan AYDIN BEY TÜRKMEN aşiretini toplayarak burada AYDIN OĞLULLARI beyliğini kurmuştur.Bu Türkmen aşiretlerinden birinin başkanı ;SÜLEYMAN ŞAH, dedesi SÖKE Bey adına SÖKE’yi kurmuştur .Yöre isminin buradan geldiği yazılmaktadır.18. Yüzyıla kadar BALAT ilçenin en büyük yerleşim yeri merkezi olarak önemini korumuş ,bu tarihten sonra yavaş yavaş SÖKE şehri ön plana geçmiştir .1426 da ortadan kaldırılan MENTEŞE beyliğine merkez olan SÖKE ,Osmanlılar döneminde de MENTEŞE sancağının merkezi olarak kalmıştır .18. yüzyıl başların da SÖKE SIĞLA sancağının merkezi oldu .1864 de SIĞLA sancak merkezi İZMİR’e taşınınca SÖKE de İZMİR’e bağlı ilçe durumuna geldi . 1868 de İZMİRden alınarak AYDIN’a bağlandı .Ulusal Kurtuluş savaşı sırasında İZMİR işgal edilince SANCAK merkezi tekrar SÖKE ye taşındı .21 Nisan 1922 de Söke düşman tarafından işgal edilince ,sancak merkezi ÇİNE’ye alındı .SÖKE başlangıçta bu günkü yererinden 3 km.kadar güney doğu yönünde TEK KIŞLA mevkiinde kurulmuştur.Bu günkü yerine 17 .Asır da nakledilmiştir .SÖKE 6 Eylül 1922 tarihinde YUNAN işgalinden kutarılmıştır .Cumhuriyetin ilanı sırasında 4000 nüfuslu bir ilçe ikenBügün şehirsel olarak tarım ve turizm yönünden hızla gelişip sanayileşmiştir.SÖKE 1867 yılında ilçe olmuştur.Halen ilçe merkezi olup AYDIN ilinin 2 .büyük ilçe merkezidir .

KURTULUŞ SAVAŞINDA SÖKE

Söke;Kurtuluş savaşı öncesi,Rum nüfusu yoğun olarak barındıran bölgelerden biriydi.1917 sayımlarında rakamlar 21639Müslüman.16016 Rum olarak tespit edilmiştir.yerli Rum gençleri,Dünya savaşının sonunda Osmanlı Mağlup.Yunanistan galip sayılınca,bölgede yaşayan Rumlar,hızlanmayave saldırgan tavırlar izlemeye başlamışlardır.Yerli Rum gençleri ise askere alınmamak için Yunanistan’a, ve yakın adalarda eşkıya’lığı Meslek haline getiren Rumlar;Zaman zaman Anadolu’daki Türk Köylerine baskınlar vererek canlı hayvan gasp’ı gerçekleştirmişlerdir.Türk ve Rum halk’ları arasında başlayan gerginlik 1918Yılının son günlerin de,Didim’de görevli Teğmen Bekir Sıtkı Efendi’nin Dimitri isimli Rum tarafından öldürülmesi ile patlamaya dönüşmüştür.19 Şubat 1919 da Akköy ve Didim(Yoran)yöresinde Rumİsyanı çıkmıştı.Bu isyanı diğer isyanlar ve eşkiyalık faaliyetleri izlemiş.Bu olumsuzluk karşısında,Türklerin isyan işgali altında olmasınaKuvvetlerinin çekildiği,20 Nisan 1922 ‘nin ertesi günü 3.defa işgal etmişler,kurtuluş 6 eylül 1922 günü gerçekleşmiştir.Söke de kurtuluş amaçlı örgütlenmeler 1 . Dünya savaşınınhemen bitiminde ,Kuşçubaşı Eşref ‘in bazı girişimleri ile başlamış ancak,sonuç elde edilememiştir.57.Tümen komutanı Şefik bey 16 Haziran 1919 gnüYüzbaşı Selahattin bey’i Söke’ye göndererek 150 kişilik bir kuvvetkurulmasını sağlamış ,Reis Ömer ağazade Mehmet,ikinci Reis Tütüncüzade ,üyeler Ömer ağazade Hasan , Hacı Ziya beyzadeİbrahim , dava vekili Bekir, Ali Kahyaoğlu Süleyman, Tahir GiritliMehmet ,Katib’i Mesut Hacı Kazım zade Ahmed ve Fevzi Ağa.Söke Müfrezesinin sevk ve idaresi ,Binbaşı Saip Bey’deidi .Ancak;Müfrezenin başında da Giritli Caferaki vardı.Germencik,Ortaklar,Söke çevresinde birçok baskını başarıyla gerçekleştirenCaferaki 3-Temmuz-1919 günü Germencik’teki Yunan Birliğineyaptığı baskında kurulan bir pusuya düşerek Mülazım Şamlı Selimefendi ve birkaç askeri ile birlikte şehit oldular.Anadolu Kurtuluş mücadelesini verirken ,bir yandan daisyanlarla uğraşıyordu.Bumlardan birisi olan Aznavur isyanına daSöke den 110 kişilik bir kuvvet ,Caferaki nin kardeşi olan Haydarağa komutasında Çerkez Ethem kuvvetlerine katılmak üzeregönderilmiştir.Halka iyi davranarak yanına çekmeye çalışan İtalya işgalKuvvetleri, zaman zaman Türk Milli kuvvetlerine el altındanyardımcı olanlar da ,kendileri gibi işgalci olan Yunan kuvvetlerinerahatsız edici saldırılar düzenleyen Söke Mıntıka KumandanıFaik bey’i Antalya ya göndertmiş, bölgedeki faaliyetler kesintiye uğramıştı.Büyük Taarruz ile başlayan düzenli Türk Ordusu harekatı6 Eylül sabahı Süreyya Özgeevren Bey’in güçleri, gecesinde deRıfat Bey’in idaresinde ki piyade taburunun Söke’ye girmesiyle birbir şekilde sonuçlanmıştır. 04 Ekim 2009AraştırmaZeki ACET

M.Ö. 5000 yıllarından bu yana yerleşim yeri olan SÖKE’de egemenlik kuran ilk merkezi güç HİTİT uygarlığıdır . İYONLARburayı alınca yeni bir döneme geçmiş ve önemli bir yerleşim yeri olmuştur. *MİLET * DİDİM PRİENE *HERAKLEİA *MAGNESİA*bu günde hala ayakta duran ve hayranlıkla seyredilen İYON kentleri olmuşlardır.M.Ö. 800 ‘lerde İYON egemenliği yıkılmış , FRİGYAEgemenliği kurulmuştur . M.Ö. 670 ‘de LİDYA lıların egemenliğine giren bölge , özellikle ticaret nedeni ile çok zengin olmuşlardır .MİLET’ten başlayarak ( Bu günkü BALAT Köyü ) ASYA içlerine doğru uzanan tarihin meşhur Kral yolu LİDYA lılar tarafından yapılmıştır .Anadolunun diğer bölgeleri ile birlikte bu yöre3de M.Ö. 547Yılında PERSLER’in egemenliğine girmiştir.M.Ö. 494 yılında MİLET ve DİDİM deki APOLLON mabedi PERSLER ce yıkılmıştır. M.Ö. 333 yılında bölgeye BÜYÜK İSKENDER komutasındaki MEKEDONlar ele geçirmişlerdir .MEKEDONYA egemenliği de uzun ömürlü olmamış BÜYÜK İSKENDER’in ölümü ile kurduğu iparatorluk parçalanmış ,Yerine küçük krallıklar oluşmuştur.SÖKE ve çevresi M.Ö. 64 de ROMA İMPARATOR luğu sınırları içerisine girmiş ve M.S .395 yılında ROMA İMPARATORLUĞUnun ikiye ayrılması ile bölgede BİZANS egemenliği başlamıştır .BİZANS lıların buradaki kesin egemenliği M.S. 1071tarihine kadar sürmüştür .Bu tarihte BİZANS egemenliği zaman zaman yerini SELÇUKLU’lara bırakmıştır. SÖKE’nin o tarihler de adı ;AKÇAŞEHİRdi.MOĞOLLAR’ın İLHANLILAR kolu SELÇUKLULARdevrinde anadoluyu baştan başa ele geçirmiş ve Anadolu SELÇUKLU DEVLETİ yerine çeşitli yeni beylikler kurmuşlardır. 1300 lerde MOĞOL çok artmıştı .Bu baskı sonucu SELÇUKLU komutan AYDIN BEY TÜRKMEN aşiretini toplayarak burada AYDIN OĞLULLARI beyliğini kurmuştur.Bu Türkmen aşiretlerinden birinin başkanı ;SÜLEYMAN ŞAH, dedesi SÖKE Bey adına SÖKE’yi kurmuştur .Yöre isminin buradan geldiği yazılmaktadır.18. Yüzyıla kadar BALAT ilçenin en büyük yerleşim yeri merkezi olarak önemini korumuş ,bu tarihten sonra yavaş yavaş SÖKE şehri ön plana geçmiştir .1426 da ortadan kaldırılan MENTEŞE beyliğine merkez olan SÖKE ,Osmanlılar döneminde de MENTEŞE sancağının merkezi olarak kalmıştır .18. yüzyıl başların da SÖKE SIĞLA sancağının merkezi oldu .1864 de SIĞLA sancak merkezi İZMİR’e taşınınca SÖKE de İZMİR’e bağlı ilçe durumuna geldi . 1868 de İZMİRden alınarak AYDIN’a bağlandı .Ulusal Kurtuluş savaşı sırasında İZMİR işgal edilince SANCAK merkezi tekrar SÖKE ye taşındı .21 Nisan 1922 de Söke düşman tarafından işgal edilince ,sancak merkezi ÇİNE’ye alındı .SÖKE başlangıçta bu günkü yererinden 3 km.kadar güney doğu yönünde TEK KIŞLA mevkiinde kurulmuştur.Bu günkü yerine 17 .Asır da nakledilmiştir .SÖKE 6 Eylül 1922 tarihinde YUNAN işgalinden kutarılmıştır .Cumhuriyetin ilanı sırasında 4000 nüfuslu bir ilçe ikenBügün şehirsel olarak tarım ve turizm yönünden hızla gelişip sanayileşmiştir.SÖKE 1867 yılında ilçe olmuştur.Halen ilçe merkezi olup AYDIN ilinin 2 .büyük ilçe merkezidir .

Söke;Kurtuluş savaşı öncesi,Rum nüfusu yoğun olarak barındıran bölgelerden biriydi.1917 sayımlarında rakamlar 21639Müslüman.16016 Rum olarak tespit edilmiştir.yerli Rum gençleri,Dünya savaşının sonunda Osmanlı Mağlup.Yunanistan galip sayılınca,bölgede yaşayan Rumlar,hızlanmayave saldırgan tavırlar izlemeye başlamışlardır.Yerli Rum gençleri ise askere alınmamak için Yunanistan’a, ve yakın adalarda eşkıya’lığı Meslek haline getiren Rumlar;Zaman zaman Anadolu’daki Türk Köylerine baskınlar vererek canlı hayvan gasp’ı gerçekleştirmişlerdir.Türk ve Rum halk’ları arasında başlayan gerginlik 1918Yılının son günlerin de,Didim’de görevli Teğmen Bekir Sıtkı Efendi’nin Dimitri isimli Rum tarafından öldürülmesi ile patlamaya dönüşmüştür.19 Şubat 1919 da Akköy ve Didim(Yoran)yöresinde Rumİsyanı çıkmıştı.Bu isyanı diğer isyanlar ve eşkiyalık faaliyetleri izlemiş.Bu olumsuzluk karşısında,Türklerin isyan işgali altında olmasınaKuvvetlerinin çekildiği,20 Nisan 1922 ‘nin ertesi günü 3.defa işgal etmişler,kurtuluş 6 eylül 1922 günü gerçekleşmiştir.Söke de kurtuluş amaçlı örgütlenmeler 1 . Dünya savaşınınhemen bitiminde ,Kuşçubaşı Eşref ‘in bazı girişimleri ile başlamış ancak,sonuç elde edilememiştir.57.Tümen komutanı Şefik bey 16 Haziran 1919 gnüYüzbaşı Selahattin bey’i Söke’ye göndererek 150 kişilik bir kuvvetkurulmasını sağlamış ,Reis Ömer ağazade Mehmet,ikinci Reis Tütüncüzade ,üyeler Ömer ağazade Hasan , Hacı Ziya beyzadeİbrahim , dava vekili Bekir, Ali Kahyaoğlu Süleyman, Tahir GiritliMehmet ,Katib’i Mesut Hacı Kazım zade Ahmed ve Fevzi Ağa.Söke Müfrezesinin sevk ve idaresi ,Binbaşı Saip Bey’deidi .Ancak;Müfrezenin başında da Giritli Caferaki vardı.Germencik,Ortaklar,Söke çevresinde birçok baskını başarıyla gerçekleştirenCaferaki 3-Temmuz-1919 günü Germencik’teki Yunan Birliğineyaptığı baskında kurulan bir pusuya düşerek Mülazım Şamlı Selimefendi ve birkaç askeri ile birlikte şehit oldular.Anadolu Kurtuluş mücadelesini verirken ,bir yandan daisyanlarla uğraşıyordu.Bumlardan birisi olan Aznavur isyanına daSöke den 110 kişilik bir kuvvet ,Caferaki nin kardeşi olan Haydarağa komutasında Çerkez Ethem kuvvetlerine katılmak üzeregönderilmiştir.Halka iyi davranarak yanına çekmeye çalışan İtalya işgalKuvvetleri, zaman zaman Türk Milli kuvvetlerine el altındanyardımcı olanlar da ,kendileri gibi işgalci olan Yunan kuvvetlerinerahatsız edici saldırılar düzenleyen Söke Mıntıka KumandanıFaik bey’i Antalya ya göndertmiş, bölgedeki faaliyetler kesintiye uğramıştı.Büyük Taarruz ile başlayan düzenli Türk Ordusu harekatı6 Eylül sabahı Süreyya Özgeevren Bey’in güçleri, gecesinde deRıfat Bey’in idaresinde ki piyade taburunun Söke’ye girmesiyle birbir şekilde sonuçlanmıştır.

04 Ekim 2009

Araştırma

Zeki ACET